Adalet İlmen
Süreyya Paşa Vakfı'nın kurucu iradesi
Görünmeyen ama belirleyici bir irade
Adalet İlmen'in yaşamı hakkında Süreyya Paşa kadar geniş bir biyografik literatür bulunmamaktadır. Ancak günümüze ulaşan akademik çalışmalar, gazete kayıtları, Darüşşafaka belgeleri ve İstanbul Ansiklopedisi arşivi; Adalet İlmen'in İlmen ailesinin hayır mirasının oluşması ve devamında son derece önemli bir konuma sahip olduğunu göstermektedir.
Akademik araştırmalara göre Adalet Hanım, Yüzbaşı Salih Bey'in kızıydı ve 6 Eylül 1895 tarihinde Süreyya İlmen ile evlendi. Çiftin Atıf, Hayri ve Melahat isimlerinde üç çocuğu oldu.[3] Darüşşafaka Cemiyeti de tarihsel kayıtlarında Süreyya–Adalet İlmen çiftinin üç çocuğu bulunduğunu belirtmektedir.[5]
Bu aile birlikteliği, ilerleyen yıllarda yalnız özel hayatlarında değil; sanayi, mülkiyet, hayır işleri, bağışlar ve topluma bırakılan miras açısından da önemli bir ortaklığa dönüşmüştür.
- Doğum – Vefat
- 1880 – 1966
- Ailesi
- Yüzbaşı Salih Bey'in kızı; 6 Eylül 1895'te Süreyya İlmen ile evlendi
- Çocukları
- Atıf, Hayri ve Melahat
- Ebedî istirahatgâhı
- Süreyyapaşa arazisi, eşi Süreyya Paşa'nın yanı
“Süreyya Paşa'nın eşi” ifadesinden çok daha fazlası
Adalet İlmen'in tarihsel önemini yalnızca “Süreyya Paşa'nın eşi” ifadesiyle sınırlandırmak eksik olur. İlmen ailesinin sahip olduğu taşınmazların, kültür yapılarının ve sosyal amaçlı varlıkların gelecek kuşaklara aktarılmasında Adalet İlmen'in adı doğrudan karşımıza çıkmaktadır.
Darüşşafaka Cemiyeti açık bir biçimde Süreyya Operası'nın Süreyya İlmen ile Adalet İlmen'in birlikte yaptıkları vasiyetle Darüşşafaka'ya bırakıldığını belirtmektedir.[5] Bu kayıt, Adalet İlmen'i İlmen ailesinin eğitim ve hayır mirasının doğrudan taraflarından biri haline getirmektedir.
Süreyyapaşa Hastanesinin resmî tarihçesi, bugünkü hastanenin üzerinde yükseldiği yaklaşık 1.800 dönümlük Narlıdere Çiftliği'nin 1950 yılında sağlık hizmetine tahsisinde Adalet İlmen'in adını anmaktadır.[6] Maltepe'deki Süreyya Paşa Vakfı'na ilişkin tarihsel anlatılarda da Adalet İlmen'in özellikle 1950'li yıllarda vakıf mallarının ve gelirlerinin Maltepe halkının eğitim ve sağlık ihtiyaçları için kullanılmasına yönelik tahsislerde önemli rol oynadığı görülmektedir.
Bu nedenle Süreyya Paşa Vakfı'nın tarihini, Süreyya Paşa ile birlikte Adalet İlmen'in hayır iradesinden bağımsız düşünmek mümkün değildir. Balat'taki mensucat fabrikasının sonraki yıllarda Adalet Mensucat Fabrikası adıyla anılması da ailenin ekonomik hayatında onun adının taşıdığı ağırlığın bir göstergesidir.
Eşinin yanında ebedî istirahat
Adalet İlmen, Süreyya Paşa'nın 1955 yılında vefatının ardından yaşamını sürdürdü. İstanbul Ansiklopedisi Arşivi'nde Adalet İlmen adına oluşturulan dosyada, 12 Mayıs 1966 tarihli Hürriyet gazetesindeki ölüm haberi muhafaza edilmektedir.[7]
12 Mayıs 1966 tarihli Cumhuriyet gazetesindeki aile ilanında ise Adalet İlmen; Süreyya Paşa'nın eşi; Atıf İlmen, Hayri İlmen ve Melahat Aksel'in annesi olarak kaydedilmiştir. Aynı ilanda cenazesinin Moda'daki evinden kaldırılarak Kızıltoprak Zühtüpaşa Camii'ne götürüleceği ve daha sonra Süreyya Paşa Sanatoryumu'nda eşi Süreyya Paşa'nın yanına defnedileceği belirtilmektedir. İlanda ayrıca kendi vasiyeti uyarınca cenazeye çelenk gönderilmemesi istenmektedir.[8]
Adalet İlmen böylece, hayatını paylaştığı Süreyya Paşa'nın yanında ve onların topluma bıraktığı en önemli sağlık eserlerinden birinin bulunduğu arazide ebedî istirahatgâhına kavuşmuştur.
Vakfın adı Süreyya Paşa'nın; kurucu iradesi Adalet İlmen'in.
Vakfımızın kuruluş anlatısında Adalet İlmen, vakfın idaresini sağlığında kendisinde; vefatı hâlinde eşinde; eşinin vefatından sonra ise Maltepe Belediye Başkanı ve Belediye Encümeninde olacak şekilde düzenleyen isim olarak anılır. Bugün Maltepe'de eğitim ve sağlık alanında sürdürülen her destek, bu düzenlemenin yaşayan sonucudur.
Kaynaklar
- 1
Türkiye Büyük Millet Meclisi
TBMM Albümü 1920–2010, Cilt I, III. Yasama Dönemi, Süreyya Paşa (Ferik Süreyya Paşa İlmen) özgeçmişi. Doğum yeri ve yılı, anne-baba adı, eğitimi, askerî görevleri, havacılık faaliyetleri, belediyeciliği, milletvekilliği ve çocuk sayısı bakımından temel resmî kaynak.
- 3
Yenilmez Koyuncu, Ayça
“Dernekten Siyasal Partiye: Toprak, Emlak ve Serbest Teşebbüs Partisi (T.E.S.T.).” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı 66, Bahar 2020, s. 331–362. Süreyya İlmen'in aile hayatı, Adalet Hanım ile evlilik tarihi, çocukları, siyasi ve sosyal faaliyetleri hakkında akademik bilgiler içerir.
- 5
Darüşşafaka Cemiyeti
“Darüşşafaka Bağışçısı Süreyya İlmen Unutulmadı” ve Süreyya İlmen anma kayıtları. Süreyya ve Adalet İlmen'in birlikte yaptıkları vasiyet ve Süreyya Operası'nın Darüşşafaka'ya bırakılması bakımından önemli kurumsal kaynaktır.
- 6
T.C. Sağlık Bakanlığı, Süreyyapaşa Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi
“Tarihçe.” Narlıdere Çiftliği, sanatoryumun kuruluşu ve sağlık hizmetlerinin gelişimine ilişkin resmî kurum tarihçesi.
- 7
İstanbul Ansiklopedisi / Reşad Ekrem Koçu Arşivi
“İLMEN (ADÂLET)”, kayıt no I10043. 12 Mayıs 1966 tarihli Hürriyet gazetesi kupürü; Kadir Has Üniversitesi ve SALT iş birliğiyle erişime açılan İstanbul Ansiklopedisi Arşivi.
- 8
Cumhuriyet Gazetesi
12 Mayıs 1966, Adalet İlmen ölüm ilanı. Adalet İlmen'in aile ilişkileri, cenaze ve defin bilgileri bakımından dönemin birincil basın kaynağı.
Tam kaynakça ve tarihsel not için Kurucularımız sayfasına bakınız.